Uluslararası yayıncılık dünyasının en etkili kurumlarından biri olan Uluslararası Yayıncılar Birliği’nin (IPA) Başkanı Gvantsa Jobava, TÜYAP Kitap Fuarı kapsamında İstanbul’daydı. Telif haklarından yayınlama özgürlüğüne, kitap fuarlarının dönüşümünden kadınların yayıncılık sektöründeki rolüne uzanan geniş bir çerçevede, küresel yayıncılığın bugünü ve geleceğine dair görüşlerini paylaştı.

Jobava ile Türkiye’deki yayıncılık ekosistemini, IPA’nın temel değerlerini ve ifade özgürlüğü mücadelesinin güncel başlıklarını konuştuk.

İstanbul’da olmak size ne hissettiriyor? Türkiye’deki yayıncılarla ve yayıncılık ekosistemiyle ilişkinizi nasıl tanımlarsınız?

İstanbul’da olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Buradaki meslektaşlarımla bir yayıncı olarak uzun yıllara dayanan bir ilişkim var. IPA açısından baktığımızda, Türkiye Yayıncılar Birliği son derece değerli bir üyemiz; hem Yönetim Kurulumuzda hem de Yayınlama Özgürlüğü Komitemizde aktif olarak yer alıyor.

Kitap fuarları yayıncılar için neden önemlidir? Sizce dünya genelinde kitap fuarlarının geleceği nasıl bir yön izliyor?

Kitap fuarları sektörümüzün dinamizminin son derece önemli bir parçasıdır. İşimizin merkezinde yer alan insani ilişkileri güçlendirirler. Kitapların dolaşımını sağlamak, farklı kültürleri yeni okurlarla buluşturmak açısından hayati bir rol oynarlar. Yayıncılar gibi kitap fuarlarının da güncel ve anlamlı kalabilmek için sürekli yenilik yapması gerekiyor. Ancak tüm bunlara rağmen kitap dünyasına sunacaklarının hâlâ çok fazla olduğuna inanıyorum.

Uluslararası Yayıncılar Birliği’nin temel değerlerini birkaç başlıkta özetlemenizi istesek, hangi ilkeleri ön plana çıkarırsınız?

Uluslararası Yayıncılar Birliği gelecek yıl 130. kuruluş yılını kutlayacak. IPA kuruluşundan bu yana iki temel sütun üzerine inşa edilmiştir: Telif haklarının korunması ve yayınlama özgürlüğünün savunulması. Bu iki değer yayıncılar için hayati önemdedir ve sektörün gelişebilmesi için her ikisine de ihtiyaç vardır.

Üyelerimizi telif hakkı konularında danışmanlık ve dava süreçlerinde desteklerken, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) nezdinde de yayıncıların çıkarlarını temsil ediyoruz. Geçtiğimiz hafta ben de güçlü bir telif rejimini ve etkin uygulama ihtiyacını savunmak üzere oradaydım.

Yayınlama özgürlüğü alanında ise dünya genelindeki ihlalleri izliyoruz. Önümüzdeki yıl, cesur yayıncıları onurlandıran prestijli ödülümüz IPA Voltaire Ödülü’nün (Prix Voltaire) 20. yılını kutlayacağız. Ayrıca IPA İfade Özgürlüğü Savunucuları Ödülü’nü de hayata geçireceğiz. Bunun yanı sıra veri ve istatistikler, sürdürülebilirlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık gibi başlıklar da çalışmalarımız arasında yer alıyor.

TÜYAP Kitap Fuarı süresince hangi etkinliklere veya görüşmelere katılmayı planlıyorsunuz?

Türkiye Yayıncılar Birliği üyesi meslektaşlarımızla bir araya gelmeyi ve Türkiye’deki yayıncıların karşı karşıya olduğu fırsatları ve zorlukları daha yakından anlamayı sabırsızlıkla bekliyorum. Bir açılış konuşması yapacak olmaktan ve kadın yayıncıların sektördeki rolü üzerine konuşmaktan onur duyuyorum.

Fuarın ilk gününde Türkiye’den kadın yayıncılarla bir oturum gerçekleştirdiniz. Küresel ölçekte kadınların yayıncılık sektöründeki liderlik pozisyonları hakkında neler söyleyebilirsiniz? Bu alanda ilerleme kaydedilmesi için hangi adımlar atılmalıdır?

Bu yıl IPA adına Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) ile bir Mutabakat Zaptı imzalamaktan büyük mutluluk duydum. Bu antlaşma, IPA’nın önceki başkanı Bodour Al Qasimi’nin öncülük ettiği PublisHer girişiminin ve IPA’nın Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları doğrultusundaki çalışmalarının devamı niteliğinde.

Kadınlar yayıncılık sektöründe son derece önemli roller üstleniyor; ancak ne yazık ki yayınevlerinin üst yönetimlerinde yeterince temsil edilmiyorlar. Bu nedenle kadınları sektörde daha etkili biçimde desteklemenin ve elde edilen başarı örneklerini görünür kılmanın yollarını bulmamız gerekiyor.

Düşünce ve ifade özgürlüğü konusundaki görüşleriniz nelerdir? Türkiye’deki okurlara iletmek istediğiniz bir mesajınız var mı?

İfade özgürlüğü her demokrasinin vazgeçilmez bir unsurudur. IPA’nın yayınlama özgürlüğü alanındaki çalışmaları, ifade özgürlüğü ve okuma özgürlüğüyle birlikte üçlü bir özgürlük yapısının parçasıdır. Bu nedenle yazarlar, yayıncılar, kitapçılar ve kütüphaneciler birbirleriyle güçlü bağlar içindedir.

Bu özgürlüklerin tehdit altında olduğunu biliyoruz ve herkes için bu özgürlükleri korumak açısından hayati rolümüz var. Çocuk kitaplarından eğitim materyallerine kadar pek çok alanda hükümetler neyin yazılabileceğini, neyin okunabileceğini ve neyin yayımlanabileceğini kontrol etmeye çalışıyor.

Türkiye’deki yayıncılar bu özgürlüklere yönelik saldırılara karşı gösterdikleri kararlı duruşla uzun yıllardır IPA üyeleri için ilham kaynağı oluyor. Yakın zamanda Hollanda’daki bir kitap fuarında bu özgürlükleri savunmak amacıyla bir Okur Yürüyüşü düzenlediler.

Türkiye’deki okurlara çağrım şudur: Yazarlarınızla dayanışma içinde olun, yayıncılarınızın yanında durun ve gelecek kuşaklar için okuma özgürlüğünü birlikte koruyun.