Kafka’nın gorili ve “sığınmacı” sorununa çözümü

Akademi İçin Bir Rapor

MAHI GRAND

Desen Yayınları
2024

Franz Kafka’nın bir öyküsünden uyarlayan: Mahi Grand
Çeviri: Hasan Can Utku

23 Mayıs 2024

ÜMİT KİREÇÇİ

Günümüzün en çözüm bekleyen sorunlarından biri şüphesiz “sığınmacı” sorunudur. “Göçmen” veya şu ya da bu şekilde yabancı bir diyarda yabancı olarak yaşamak zorunda kalmak ve kendi kültürünle kabul görebilmektir. Franz Kafka, “Akademi İçin Bir Rapor” hikâyesinde 1917 yılından bugünlere ışık tutan bir sorunu masaya yatırarak sorgulamış. Mahi Grand da ustaca bir yorumla bu hikâyeyi grafik romana / çizgi romana uyarlamış.

Kızıl Peter adıyla anılan ve insan gibi konuşup onun gibi davranan bir goril, bu değişimini akademiye rapor olarak sunmak üzere konuşmaktadır. Konuşmasında onun isimsiz bir goril olarak mutlu mesut yaşadığı Altın Sahili’nden kaçırıldığını, önce küçücük bir kutuda, sonra kafeste yolculuğa zorlandığını ve Avrupa’ya getirildiğini öğreniyoruz. Ayrıca bu gorilin daha kötü durumlara düşmemek için “çıkış yolu” arayarak insanlara benzemeye çalışma çabasını ve başarısını öğreniyoruz. Sonra gösteri dünyasında yakaladığı şöhreti ve… gösterisinin içeriğini.

Bir başka metamorfoz

Birçok kayıttan okuduğum kadarıyla Peter, Samsa kadar ünlü olamamış. Oysa kültüründen, alışkanlıklarından koparılmak, bildiğin yaşam alanından uzaklaşmak ve yabancı bir kültürün ortasında yaşamaya zorlanmak neresinden bakılsa zordur ve Kafka bunu son derece yalın ve acı bir şekilde aktarmaktadır.

Sığınmacıların yaşamak zorunda bırakıldıkları toplumun bireyleri tarafından sirk hayvanı gibi görüldükleri bir gerçek. Üstelik o toplumun bireyleri kendilerini sığınanlardan daha üstün de görmektedir. Dahası, sığınılan insanlar kendilerini modern ve çağdaş olarak kabul ederken, sığınmacılar ilkel yaratıklarla bir tutulmaktadır. Sığınanlara parazit, haşere, asalak gibi davranılmaktadır.

Kafka bu olumsuz yaklaşımları aşmanın bir yolunu arayan tüm göçmenlerin “çıkış yolu” olarak uyum sağlamayı, kendini unutmayı, asimile olmayı, kültürünü, özünü reddetmeyi seçtiğine dikkat çekiyor bu hikâyesinde.

Grafik romana dair

Mahi Grand son derece özenli bir iş çıkarmış. 1969 doğumlu Fransız sanatçı uzun yıllar tiyatrolarda sahne tasarımcısı olarak çalışmış. Ve açıkçası dramatik aksiyonun her inceliğini kaparak grafik romanına yansıtmış. Karelerin akışa göre büyüyüp küçülmesi, azalıp çoğalması, dramatik etkinin geçmesi için sözsüz sahnelerin kullanımı, dekorun aktif anlatıma katılması, fonun değişimi ve fondaki ayrıntıların kurguya göre artması veya sıfırlanması…

Mahi Grand çizgi roman sanatının görsel dramatik unsurlarını ders kitabı olabilecek düzeyde başarıyla kullanmış bu yorumda.

Öneri

Akademi İçin Bir Rapor tek başına okunabilecek bir yapıt olarak değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra Desen Yayınları’nca basılan “göç-sığınmacı” konularını ele alan iki eserle birlikte okunabilir. Eserlerden biri Shaun Tan’in gerçeküstü imgelerle sıla özlemini, yabancılığı, öteki olma halini aktardığı sessiz kitap eseri Uzak. İkincisi Fabien Toulmé’nin Suriye iç savaşından kurtulmak isteyenlerin Türkiye’den Avrupa’ya uzanan yolculuğunu aktardığı grafik roman üçlemesi Hakim’in Yolculuğu. Akademi İçin Bir Rapor’un diğer iki eserin felsefi altyapısını oluşturmasının yanında bir göçün sonrasına dair geniş bir panorama sunduğu söylenebilir.

Akademi İçin Bir Rapor’un yakın zamanda tiyatro sahnelerine uyarlanan oyununu izleyebilirseniz dekor ve atmosfer karşılaştırması yapmanızı öneririm. Ayrıca fırsat bulursanız üç farklı sanat gerçekliği üzerinden karşılaştırma yapma şansını da kaçırmayın.